Hoe kan design de milieu-impact van verpakkingen verminderen?

Er zijn meerdere mogelijkheden om de milieu-impact van verpakking te beperken. Een uitgekiend design is er één van. “Ontwerpers moeten de milieu-impact van de verpakking op de productlevenscyclus leren kennen”, aldus onafhankelijk verpakkingsdeskundige Raymond Peutz.

 


Grondige voorbereiding is de eerste stap

Om de meest geschikte verpakking uit te werken, moet de ontwerper eerst het product leren kennen. Wat zijn de gevoeligheden? Wat zijn de omstandigheden in elke fase van zijn levenscyclus? Op basis daarvan kan hij een eisenprogramma opstellen voor elke functie van de verpakking. “Welke bescherming moet de verpakking bieden? Hoe zullen de verpakking en het product worden gebruikt? Hoe zal ze worden getransporteerd? Welke commerciële ondersteuning moet ze bieden? In het eisenprogramma worden de minimale vereisten vastgelegd”, vertelt Peutz. Volgens Peutz moet het eisenprogramma de milieu-impact van de verpakking in rekening brengen. “Productontwerpers kunnen de milieu-impact van een product evalueren tijdens de volledige levenscyclus. Ze kennen het materiaalverbruik en de emissies tijdens de productie, het transport, het gebruik en de verwerking als afval”, legt Peutz uit. “Ook verpakkingsontwerpers moeten die oefening maken. We moeten de milieu-impact van een verpakking beoordelen binnen de levenscyclus van het verpakte product. We moeten als het ware een ecologisch budget toekennen aan de afzonderlijke verpakkingsfuncties. De integrale aanpak van het Europees Ecolabel is alvast een stap in de goede richting.”

Vermijd oververpakking

Verpakking heeft ook een positief milieu-effect. Bedenk maar hoeveel beschadigde of bedorven producten vroegtijdig in de vuilnisbak zouden belanden zonder beschermende verpakking. Veel bedrijven kennen echter de reële risico’s niet waaraan hun producten worden blootgesteld. Ze nemen vaak het zekere voor het onzekere, met het risico op oververpakking. “Een producent van airconditioners zocht naar een verpakking voor zijn nieuw product. Aanvankelijk wenste hij hetzelfde verpakkingsmateriaal te gebruiken als voor de oudere modellen”, illustreert Peutz. “Een studie van IPS wees uit dat het nieuwe product veel robuuster is dan zijn voorgangers en dus met minder verpakking kan, zonder in te boeten aan bescherming.” Het loont de moeite om te zoeken naar de meest optimale verpakking. Want overbodige verpakking weegt zowel op de kosten als op het milieu.

 

Om te onthouden

  • Tijdens de eerste fase van het designtraject wordt een eisenprogramma opgesteld. Daarin wordt de milieu-impact van de verpakking gebudgetteerd binnen de levenscyclus van het te verpakken product.
  • Uitgekiend design kan oververpakking vermijden en het aantal transporten beperken.
  • Het kan ook productverspilling tegengaan en de balans verbeteren tussen de commerciële doeleinden en de milieu-impact van de verpakking.

 

Productdesign houdt best rekening met de verpakking

Een verpakking staat steeds ten dienste van het product. Dat blijkt ook duidelijk uit de vier verpakkingsfuncties : bescherming, gebruik, transport en commerciële ondersteuning van het product. Maar verpakking- en productdesign kunnen elkaar sturen. De ontwerper zal de afmetingen van een verpakking definiëren in functie van de verschillende levensfases van het product : productie en stockage, transport, presentatie in de rekken van de winkel, gebruik door de consument.
De productdesigner moet daar rekening mee houden. Een ander voorbeeld: dankzij een aseptische verpakking ‘mag’ een product bijvoorbeeld gevoeliger zijn aangezien het beter beschermd is. Kortom, productdesigners doen er goed aan om van bij de eerste ontwerpfases rekening te houden met de verpakking.

Verpakking speelt een belangrijke rol in de commerciële ondersteuning van het product. Dat leidt soms tot zeer originele vormen, met vaak een enorme milieu-impact.

 

 

Commerciële eisen afwegen tegenover milieuvriendelijkheid

Verpakking moet ook de merkidentiteit van het product ondersteunen. Dat geeft vaak aanleiding tot duur design met een verhoogde milieu-impact. Peutz : “In de cosmeticasector bijvoorbeeld gaan verpakkingsontwerpers zeer creatief om met parfumflessen. Dat is ook nodig om het ene parfum van het andere te onderscheiden. In deze markt geeft de verpakking soms meer identiteit dan de inhoud. ” Maar die creatieve vormen vragen vaak extra verpakking om ze veilig te transporteren. Bovendien worden er vaak verschillende materialen gebruikt waardoor ze moeilijk te recycleren zijn.

Het kan ook anders. “Voor een modemproducent werkte ik ooit een verpakking uit waarin de vormgeving van het product centraal stond. Alle bedrading werd weggestopt naast de modem, onder karton. Dat zorgde meteen voor extra bescherming. Dankzij het karaktervolle design van het product zelf, kon ik de commerciële functie van de verpakking beperken en daardoor ook de milieu-impact.”

Uitgekiend design optimaliseert transport

Verpakking heeft ook een belangrijke logistieke impact. Een uitgekiend design kan het aantal transporten drastisch beperken. “Een ontwerper kan de afmetingen van rechthoekige verpakking afstemmen op de dimensies van een Europallet. Hij kan ook stapelbare vormen creëren die voldoende stevig zijn om de volledige hoogte van een vrachtwagen te benutten”, illustreert Peutz. “Kortom, een designer heeft heel wat mogelijkheden om de milieu-impact van het transport te beperken.”

Ontwerp vermijdt verspilling

Het design kan ook helpen om een product gebruiksvriendelijker te maken en om productverspilling tegen te gaan. Denk maar aan de bus ketchup die op zijn kop staat (zie ook fiche Voorbeeld Rexona Getuigenis). Door de zwaartekracht komt de inhoud veel gemakkelijker uit de verpakking. Bovendien blijft er op het einde van het gebruik minder product achter. Een op het eerste zicht eenvoudig concept, maar wel één met groot resultaat. Kortom, een designer heeft heel wat mogelijkheden om de verschillende functies van een verpakking te optimaliseren.

 

Meer weten

  • Peutz Industrieel Ontwerp - specialist in het ontwerpen en implementeren van consumentgerichte en industriële verpakkingen: www.peutz.be
  • Packaging People, de Belgische federatie van verpakkingsdeskundigen : www.packagingpeople.be
  • IPS, Industrial Packing Support: www.ips-packaging.nl

 

 

Verpakking informeert en promoot

Maar hoe blijft de milieu-impact binnen de perken?

De wetgever verplicht bedrijven om de consument duidelijk te informeren over hun producten. De lijst van verplichte mededelingen wordt steeds langer en vraagt steeds meer plaats op de verpakking. Maar een verpakking heeft ook een belangrijke promotionele functie. Hoe kunnen bedrijven de toenemende wettelijke verplichtingen verzoenen met hun commerciële wensen? En dat zonder de hoeveelheid en de milieu-impact van de verpakking te verhogen?

Steeds meer verplichte informatie

Bedrijven moeten verplicht heel wat informatie vermelden over hun producten. Denk maar aan de contactgegevens van de producent of distributeur in geval van problemen. En de samenstelling van het product in alle talen van het land waarin het wordt verdeeld. Daar komen nog eens specifieke nationale verplichtingen bij. Zo moeten bijvoorbeeld producenten van alcoholische dranken in Frankrijk duidelijk maken dat hun producten niet geschikt zijn voor zwangere vrouwen.

Die lijst van wettelijk verplichte vermeldingen zal in de toekomst alleen maar uitbreiden. Op internationaal en Europees niveau zijn al enkele nieuwe verplichtingen in de maak, zoals de verplichting om op etiketten een minimale letterhoogte van 3 mm te gebruiken. Het wordt een hele opgave om al die verplichtingen in te bouwen zonder de milieu-impact te verhogen.

Informeren via alternatieve kanalen

Eén van de mogelijkheden is om de wettelijk verplichte informatie niet op de verpakking te plaatsen, maar via andere kanalen te verspreiden. Bijvoorbeeld op een aparte website. Maar kan dat zomaar? De verplichte informatie moet voor iedereen beschikbaar zijn, maar niet iedereen heeft toegang tot het internet. Bedrijven zouden klanten ook kunnen informeren aan het winkelschap, bijvoorbeeld via een reclamebord of informatiepaneel. Maar in dat geval is de informatie niet beschikbaar thuis. Kortom, het is niet evident om een volwaardig alternatief informatiekanaal te vinden.

Cijfers identificeren het gebruikte verpakkingsmateriaal

Verpakkingen bevatten onderaan een cijfercode. Dat is het resultaat van de Beschikking 97/129/EG van de Commissie van 28 januari 1997 tot vaststelling van het identificatiesysteem voor verpakkingsmaterialen. Deze niet verplicht te vermelden informatie verduidelijkt van de gebruikte verpakkingsmaterialen om de inzameling, de verwerking en de recyclage van de verpakking te vereenvoudigen. De gebruikte materialen worden geïdentificeerd aan de hand van cijfercodes. Zo staat bij voorbeeld onderaan plastic frisdrankflessen doorgaans ‘1’ voor PET en onderaan een karton doos ‘20’ voor golfkarton. Meer informatie op www.preventpack.be

 

Om te onthouden

  • Internationale, Europese en nationale wetten verplichten bedrijven steeds meer informatie te vermelden over hun producten. Het wordt een hele uitdaging om daaraan te voldoen zonder de verpakkingshoeveelheid te vergroten.
  • Verpakking vervult een cruciale commerciële rol. Ze ondersteunt de merkidentiteit en vergemakkelijkt de vergelijkbaarheid met rechtstreeksen concurrenten.
  • Alternatieve informatiekanalen, besparing op commerciële elementen of nieuw design kunnen de stijgende informatiehoeveelheid opvangen.

 

Informeren versus promoten

Bedrijven kunnen ook plaats ruimen op de verpakking voor de verplichte informatie. Maar is dat een goed idee? Verpakking ondersteunt de merkidentiteit. Consumenten herkennen een product aan de hand van het logo, de foto’s en andere promotionele elementen op de verpakking. Daarin kan niet zomaar worden gesnoeid.

Verpakking bevat vaak ook commerciële informatie die niet de bedoeling heeft om de merkidentiteit te ondersteunen. Maar dat betekent nog niet dat die zomaar kan verdwijnen. Bijvoorbeeld, op de verpakking van consumentenelektronica staat vaak informatie om het product te vergelijken met rechtstreekse concurrenten. Die informatie is van vitaal belang. Zowel voor de producent om het product te differentiëren, als voor de consument om een gefundeerde aankoopbeslissing te nemen.

Etiketten op een verpakking bevatten steeds meer informatie. Dat zal in de toekomst alleen maar toenemen.

 

Alternatieve verpakkingen van de toekomst

Nieuwe ontwikkelingen op verpakkingsgebied kunnen soelaas bieden. Verpakkingen met zogenaamde toegevoegde realiteit (augmented reality) integreren informatie op een innovatieve manier in de verpakking. Bijvoorbeeld een chip die informatie doorstuurt naar de gsm van de klant. Of een videotoepassing die een informatiefilmpje afspeelt. De vraag is echter hoe bedrijven deze elektronische snufjes kunnen integreren zonder de milieu-impact te verhogen. Zijn de verpakkingen nog te recycleren? Kortom, er wachten verpakkingsdeskundigen nog heel wat uitdagingen.

Meer weten